Recycling Industry Dergisinin Nisan 2020 sayısında, ITC Entegre Çevre Yönetimi Çevre ve Kalite Müdürü Mehmet Gültekin'in yazısı yayımlanmıştır.

GEKAP Yönetmeliği ile Kirleten Sadece Ödeyecek mi?

Bilindiği üzere “Geri Kazanım Katılım Payı” na ilişkin yönetmelik T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 31.12.2019’dan itibaren yayınlanarak, atık sektörünün hayatına yeni bir beyan sistemi girmiştir. Bu konuyla ilgili olarak 2872 sayılı 37 yıllık Çevre kanunundan itibaren bakacak olur isek 17 adet yönetmelik GEKAP Yönetmeliğinde tanımlanan atıkların toplanması, işlenmesi ve bertarafı gibi konulara hizmet vermekteydi. Çevre Kanunu ve bahse konu yönetmeliklerin tümü temel olarak “Kirleten Öder” prensibine dayanmaktadır. Konumuz açısından bakarsak, piyasaya kirletici parametreler taşıyan bir ürün sürüyorsanız, bunun karşılığını üretici olarak en baştan ödersiniz. Teorik olarak başarılı görünen bu sistemin pratik olarak değerlendirmesini ve uygulanabilirliğini 1983 yılından başlayarak gelişmeler ışığında değerlendirelim.

Şüphesiz, üretim faaliyetleri ekonominin ve hayatımızın vazgeçilmez bir parçası fakat bu faaliyetler kaçınılmaz çevre etkilerine sahiptir. Hızlı ve büyüyen ekonomilerde üreticinin sadece üretimini yaptığı ürüne ve ürünün gelişimine odaklanması gerekmektedir. Bu faaliyetler sonucu oluşan çevresel etkiler ise başka bir faaliyet konusudur. Bu noktada “Kirleten Temizler” yerine “Kirleten Öder” demek uygulanması daha kolay ve doğru bir yaklaşımdır. Temizlemek, toplamak, etkileri azaltmak ayrı bir uzmanlık ve faaliyet konusudur. Bu kapsamda, konumuz dahilinde “Yetkilendirilmiş Kuruluşlar” devreye girmektedir. Üreticinin üzerindeki yük ne kadar az olursa, atık yönetimi konusunda ne kadar az operasyon zahmetine katlanırsa, uyması gereken mevzuatlar ne kadar sadeleşip uygulaması en kolay hale gelirse, o kadar verimli üretim ve bunun karşılığında olumsuzlukları azaltılmış çevresel etkiler meydana gelir. Buradan yola çıkarak yeni GEKAP Yönetmeliği’nin üretim yapan ve ürettiği ürünü paketleyen üreticinin işini ne kadar kolaylaştıracağı, olumsuz çevresel etkilerini ne kadar azaltacağı tüm yönleriyle değerlendirilmelidir.

Öncelikle piyasaya sürdüğünüz her türlü poşet, ambalaj gibi 45 çeşit atığın 17 farklı yönetmelik kapsamında değerlendirilmesi uygulamayı zor ve kafa karıştırıcı hale getirmektedir. Poşetten yola çıkan GEKAP uygulaması hali hazırda 45 atık çeşidini içermektedir. Bu atıkların tek yönetmelikte toplanmış olması, bazı şartların sağlanıp bazı konuların da açıklığa kavuşturulması ile daha pratik bir uygulama haline gelecektir.

Öncelikle GEKAP Yönetmeliği ile yukarıda bahsetmiş olduğumuz 17 farklı yönetmeliğin köprüsünün sağlam temeller üzerinde olması gerekir. Yürürlükte olan mevzuat, yönetmelik ve genelgelerin çelişkili olması, kuralları uygulanamaz hale getirmektedir. Bu açıdan atık üreticisi olarak neye tabii olduğunuzu bilip, netlik sağladıysanız ilgili kuralları içiniz rahat bir şekilde uygularsınız. Denetimeler de net kurallar çerçevesinde gerçekleşeceği için tedirginlik yerini hazırlık ve başarıya bırakacaktır.

GEKAP Yönetmeliği görüldüğü üzere artık sadece poşet ve ambalaj ile sınırlı değildir. Bu kapsamdaki tüm atıklar eski uygulamada yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından yönetilmekte idi, buna karşılık yeni uygulamada yetkilendirilmiş kuruluşların konumlanması net midir? Net değil ise nasıl konumlandırılacaktır? Bu husus geçiş sürecinde tartışılıp netlik kazanması gereken önemli konulardan biridir. Yetkilendirilmiş kuruluşlar temel olarak uzmanlık alanları dahilinde üreticilerin yükünü azaltmak ve atığın yolculuğunun doğru yapılmasına katkı sunmak amacı ile hizmet veren kuruluşlardır. Bundan sonraki süreçte nasıl daha verimli olacakları tartışılmalıdır.

Temel amaç, üretim sektörünün üzerindeki atık yükünü de, olumsuz çevre etkilerini de azaltmak olduğuna göre eski mevcut uygulamaların ve GEKAP yönetmeliğinin bu amaca ne kadar hizmet ettiği tartışılmalıdır. Beyan sistemi pratik bir uygulamaya sahip mi? Beyan yapacak birimlerin koordinasyonu için bir çalışma yapıldı mı? Bilgilendirmeler yeterli mi? Bu soruların cevapları sistem kullanımı arttıkça ortaya çıkacaktır.

Yönetmelik hükümleri T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından, kayıt izleme, kontrol ve/veya denetim faaliyetleri, konusuna göre T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile birlikte yürütüleceğine göre bakanlıklar arası koordinasyonun ve sorumluluk alanlarının net belirlenmesinin önemi bir kez daha gündem olmuştur. Bununla birlikte sorumluların da kime ve ne kadar sorumlu olduğunu biliyor olması önemlidir.

Bir diğer önemli konu ise, GEKAP kapsamındaki atıkların toplandıktan sonra geri kazanım ve dönüşüm faaliyetleridir. GEKAP uygulamasının tamamen başarıya ulaşması ile atık üreticisinden piyasaya sürdüğü atıkların karşılığı firesiz olarak alınacaktır. Bu sayede sağlanan kaynağın bir kısmının, bu atıkları tekrar ekonomiye kazandırılıp, çevresel etkilerinin azaltılmasında rol oynayan geri dönüşüm ve kazanım konusunda faaliyet gösteren işletmelere ayrılması sektöre can suyu sağlayacaktır. Bu işletmelere sağlanacak ek teşvik ve uygulama kolaylıkları atıkların etkin ve doğru yolculuk gerçekleştirmesini sağlayarak nihai hedefe daha kolay ulaşmak konusunda önemli rol oynayacaktır.

Gelecek dönemlerde daha da netlik kazanacak olan gelişmelerin yaşadığımız çevreye, ülkemize, milli servetimize ve sektörümüze olumlu sonuçlar getirmesini dileriz.

Aranacak kelimeyi girin ve "enter" tuşuna basın.
Çıkmak için "ESC" tuşuna basın.